Tubang Balau

Ih gaber ta'un sabei igek ko. Lian musim buak dian gak kapong. Ko rasa masa ien ko pulik kapong lian cuti lau rayak. Bei la jumit gaber bak kongsi ko jegum lo sakai-sakai gak gi'ih. Ko bak cita jumit pasel tubang balau. A liko saji menaduk balau keja utama kamei. Kira sui a mata pencarian utama lah ien. Ako menak keja pu'un saji debei tao angai. Cuma tao madek balau, menak mata balau, gemelang balau jegum tunuih balau singen ko tao. Asel ko bak menaban siso (chainsaw) mak ko emsti sibok alu. Ujong-ujong ko dei tao menak keja pu'un, tubang balau jegum tutak balau ko dei tao.

Cara tradisi tubang balau ienlah pebak kapak. Ko bei gaber tubang tapi gaber mak ko, makel tan bak menilik gaber mak ka dagen blog ih. Biarlah gaber ih singen bak kenongsi ko gak gi'ih. Mun mak masok dagen blog ih mesti bak benayar rayalti ien. Heheh..Nyadin model, mahal ien.

Lian sabei memang saji a liko tubang jegum tutak balau pebak kapak singen. Maklumla, masa ien agei lian sakit, agei dibei duit bal melei siso. Mun tutak balau pebak kapak susah tan jumit sebab mesti bak pebak kaw jegum kayo lalo bak memalik balau ien. Ko agei senged angai lian ko agei umit sabei, ko jegum janik ko suka angai nyadin pemberat gak ujung kayo lalo bak memalik balau ien. Bei cara kawak mun tubang balau ieh. mesti bak ninak linga gak duah-duah dawak sebelum tutak bah bau lei pu'un wak ngak kikut bah ibak ien. Mesti bak nilak betul gak ga'an ji tuju balau ien suat. Mun debei luk bebalik balau tebang, ien payah jumit nasib debei dao telo wak tubang buyak jegan balau.

Ih la ji pu'un balau wak tibang bak kapak. Saji tukang kawak ji mak ko tubang. Balau ih suat betul-betul dagen tengah duah usah anik balau. Stimang alu ji kedau balau ih suat nak nyin. Ienlah ji mun a ngak saji veteren dagen keja tubang balau ih. Ako kereh kawak bak menulong mak lau ien tapi nyin dei arep ji gak ko. Ujong-ujong ko kukut pu'un ine singen.

Mun balau ngak tibang keji'ih, mesti bak nared bi'eh balau ih, mepit semuah ureh bieh balau ien. Beh ien barukla titak jegum ninak mata. Lian gak a menak mata beh nadek, balau ien ngak bau aruh. Ngak siap baruk la genelang mapun sungai. Gemelang pun bei duah cara. Jatak, gemelang bak nyagem singen, jatak gei pebak iler. Mun pebak iler dei pedih pekawi buyak debei ibuh pukab gemelang balau ien.

Ngak genelang mapun sungai, nibet dagen sungai bak tinuih bak talei. Udah ngak tinuih ien, tenudak la mapun kedau a melei balau. Terima duit lah agei mun ngak labik gak kedau a melei balau. Hehehehe... Ajau sui janik ko rega balau agei sama RM10 jetak. Kaya a petaduk balau ajau. Sabei ko senged paling mahal pun RM6.20 singen rega jetak balau. Jetak ien ukuran nyin lebih kurang 3 kaki setengah.

Ok la, ien singen la ji gaya bak cerita lau ih. Lian kik telo cerita wak kik udei. pa'ut ngak dei tubang balau, mun pulik kapong pawah kawak tan tapi maler dei cukup masa.

Pulem Timun Jegum Bulu

Lukoh angai tan na'e ko nei. Alu pinyi bak kanen gak dapor. Senged bei buak timun dagen peti ais, alu muka peti ais. Wah, pawah tan kelijah bak pulem timun jegum belacen. Nau agei bei bulu belei ko gak Daled lian ko pulik taun bari kina lau ien.

Senged angai ko gak lo sakai ko gak gi'ih susui bulu ien ji bak kanen ikan ji. Lien iran buyak nau ko keman bak kanen ikan. Hahahah..lucu kawak lo ih. Ngak ko madak luin merasa tapi lien pesusui bulu ien dibei nyam alu nyam. Ienlah mun li a wak dei keman bulu saji dei tao kenikmatan bulu ih. Mun telo a liko, telo kenah membezakan bulu wak dao jegum debei. Mun gak liko saji bulu Medong lah wak paling glamer. Buyak bulu Medong cukup nyam menyik nyin serta dei saih. Mun bulu keman Mukah saji sa'ih nyam.

Ien singenlah ji bak cerita lau ih. Cerita ko keman bulu pingah keman kapong lau ien. Mun gak liko a ih saji dibei wak kejien bak kanen. Mesti bak peningah keman liko. Belacen gak gi'ih pun dei rapa nyam. Belacen Bajau sui sakai ko. Kalah kawak buyak belacen Bintulu atau Oya. Dao nyam.....
 

Mupor Padai

Mun ngak menaduk padai, daolah telo mupor padai....hehe.. Paut angai ngak ji gaya debei tenulih alu dagen blog ih. Janik-janik ko pun dei luk alu ji menulong menulih ih. Saji ko kawak la ji gaya wak mesti bak menulih dagen ih. Bulan dakai ko pulik kapong lau ien owh? Ooo lian ta'un baru kina lau ien ko bei pulik kapong. Lalu sesak lian lo janik ko mupor padai. Ngam lah ien, bulan 4 taun sabei ko pulik janik ko petaduk padai.

Bei lah kawak ko pigek gaber jumit masa ko pulik kapong lau ien. Gaber naken ko mupor padai. Nyin singenla wak rajin angai beposing nyadin artis ko.

Padai idak angai tebak ta'un ih. Buyak jed anagi pangai kalik. Segaut kamei mupor medut padai ien mamak buayak tanak mun anum dug nyat.

Naken ko patang alu mupor padai. Pengalaman pertama nyin mupor padai. Japan Darjah Duah sekul gak bader. Ienla manah angai negam ko pulik kapong mupor padai. 

Jegum a tipo ien mu'un padai basak wak nuwei. 

Menaduk Padai

Paut ngak ji gaya dibei menulih dagen blog ubak liko ko ih. Kelalu rajin menulih dagen blog ko wak kik. Ien la mun ngak gian gak blogging ih, saji menak blog singen keja ko. Bah, uno bak cerita ko lau ih? Dagen bulan ulan lau ien ko bei pulik kapong. Masa ko pulik ien bei la ko pigik gaber uno ji wak nak ko gak kapong. Ngam agei lian ien janik ko petaduk padai. Cerita pasel naduk padai lah telo lau ih.

Saji hampir semuah a liko kapong ko mendauk padai. Kamei dibei bukit saji menaduk padai "sawah" singen. Mun anum tapuk nyat lian gak lenyed labik unyok padai alu. Ih ji gaber wak igek ko masa ko nulong janik ko menaduk padai lau ien.

Padai senemi kamei gak dawak kubo singen.

Biasa nyin janik ko kukut padai bah abei lau siew bak menaduk. Tapi mun ngak majih nyin kukut baolah.

Ngak bak menaduk baruk la tutak lawei padai ien. Ih migik nyin tubuk unyok bao. Legah aluk nyadin.

Aduh, ko liluk uno ngadan wak bak menak lubi bak kedau menaduk ien. Tugal kawak ka? Ih la mun ngak paut angai gak kedau a, idak ubak liko wak neliluk ih. Ih la ji gaya kamei menak mata bak kedau menaduk anik padai unei.

Beh ien baruk la menaduk. Ko selalu pedih pekawi mun menaduk ji gaya janik ko ih. Lian gak ko munguk tekudu singen. Tapi mun mekat pedih kawak tan pekawi ien.

Ih la ji uma padai wak japan tedanuk. Mun labik anum macin la susah jumit. Anik padai wak ngak tenaduk ien luk matai.

Ien singenlah bak cerita telo lau ih. Puma padai cara a liko Kebuaw. Kapong kik ko rasa lebih kurang sama kawak cara menaduk padai. 

Ta'un Bao

Dei sedar alu tan ngak masok ta'un 2010. Sau a Melayu, "pejam celik, pejam celik" ngak petukar ta'un. Bila piker balek uno ji wak ngak ninak dagen ta'un 2009 sabei, saji idak ji gaya wak debei sepat majih nak. Mun piker wak ninak bak gim dirik telo debei saji idak ji wak dei terlaksana. Tapi mun telo bak piker keluar keman hal telo debei, piker pasal tenawan gak dawak telo, gak kedau telo kerja, gak kedau telo diem...masyarakat sekitar telo. Uno ji wak ngak bei ninak telo bak gim komuniti gak sekitar telo? Wak ien ko rasa idak telo dibei tujuh uno-uno sumbangan tapi mustahil kawak la. Mesti kawak telo bei menak sumbangan samada dagen bentuk tenaga ataupun harta benda ataupun kewangan gak komuniti telo. Mengasi kawak telo dibei menak uno-uno sumbangan kan. Telo tudip berkomuniti deilah terlalu bak memikir pasel hal telo debei singen.

Sempena ta'un bao ih mesti idak angai perancangan wak bak nak sepanjang ta'un bao ih. Jadi, adik kakak ako bak mendoakan supaya setiap apah telo bak ja'an bi'eh ta'un bao ih supaya telo kenah terus bak tujuh sumbangan gak komuniti telo serta negara telo. Dak semuah telo bak bei udip wak da'o ta'un bao ih. Amen.

Pawah Gak Kapong

Lau Krismas ih menak pawah angai tan rasa bak pedun jegum lo tina tama jegum janik-janik. An lah tan gaya mun dei kenah pulik. Ta'un ih ko dei kena'an pulik kapong. Cuti ko alang-alang angai ji. Makin agei ako mesti bak gemetuk wak tulih ko. Keja wak ngak pa'ut angai dei ninak ko.

Pulik keman sebiang malem ien menak ko pawah tan gak kapong. Menyenged ta'un jelauseh kamei bejanik pedun. Kamei berabih keman inut, pansoh si'au, jegum tino si'au. Aduhai, pawah alu tan gak kapong. Pulik kedau a dei sama tan jegum kedau ko debei. Hmmmm.....sebak tan rasa.

Ta'un bao ko mesti pulik. Duin mak pun makin lakei. Maler pedih2...Dao kawak mun kamei bejanik kenah idak-idak pulik kapong. Ga'an tao ko grad ta'un bao. Kenah la menak keman slamet jumit.

Ien singenlah bak cerita lau ih. Nangih gei na'ah mun kerapak didak-didak....

Slamat Lau Ayang Krismas

Ko bak wish selamat lau ayang Krismas gak semuah lo janik-janik jegum sakai-sakai wak selalu jungat Blog ko ih. Dak dao bieh kelo taun bao ih. Tuhan memerket telo semuah.Amen.

Pulik Sibau

Ko pulik Sibau lau selihsuneh....Debei sabar alu tan agei rasa. Pawah angai tan bak petemu duin mak jegum apak ko. Bak petemu jegum naken-naken ko kawak. Nyat ngak lo anik ien. Boboi maler melabau gak ko buyak nau paut angai ngak ko dei mapun kedau lien. Sudahla nyin dei tao gak ga'an kedau Sabah. Bila ko pesusui pebak bilun usu pulik baruk la nyin tao Sabah ien jauk keman Sibau. Mala kawak ko madak duin melabau gak mak luin. Madak pilak ji dagen peta gak ga'an kedau Sabah.

Lucu kawak tan bila peta'ah lo anik ih melabau wak kesau ien. Ienlah mesti luin pawah bak petemu ko kawak.

Neh la cerita udei...Pinyi sumber keman mak jegum apak ko supaya idak aluk ji kenah bak kongsi ko jegum lo adik kakak dagen blog ko ih na'ah.

Cerita Rayak

Uno bak cerita telo lau ih sakai? Debei idak lau agei bak rayak. Debei labik pun jemigu agei. Gak ga'an pun telo a Melanau belelang, mesti a melabau telo Selem ka Kristian. Ako saji pueh angai ngak tenelabau pasel agama ih. Nau lah agei ngadan bei ninak BINTI. Mun liko bah inan (Semenanjung) luin saji pikir ko Selem. Kak salak sakai, kamei a liko (Melanau) ih saji bebagi duah...oaky telo lah kira nyin. Pagan (Liko), Kristian jegum Selem. Pagan ien wak dibei agama, agei pecayak gak adat dana. Pecayak gak lo ipuk-ipuk (semangat). Mun sabei ngak kajih mupor padai mak mesti bei tujuh keman ipuk padai. KO pun dei rapa senged angai ji agei wak senisik nyin dagen kedau wak nanyam keman daun nyipak. Mun dei saruk ko lah, dagen ien ninak nyin bereh kunyit (kuning), rukuk kirai jegum sigup, sepak, pinang jegum binyou....bei kawak wak kik tapi ko dei senged agei. Pulik ih saji ko mesti melabau gak nyin pasel adat-adat dana ih. Idak angai ngak ko liluk.

Mun wak Kristain ien biasa nyin saji Kristian Katolik tapi bei kawak wak Methodist jegum SIB. Idak wak Kristian ih gak kawasan Daled jegum Mukah. Mun Selem saji idak bah Igan, Daro, Mato, Balingian, Belawai, Rajang, Oya.....tapi gak Mukah jegum Daled bpun bei kawak Selem tapi bukan majoriti.

Rayak ih saji bak makau mapun kedau lo segak-segak wak menyambut rayak lah ji gaya ih. Janik ko debei pun bei kawak wak rayak.

Bah, ien singenlah bak cerita telo lau ih.

Selamat Lau Rayak gak lo janik-janik, segak-segak jegum lo sakai wak menyambut rayak taun ih. Dak dao bi'eh kelo.

Pulik Kapong

Dei saber alu tan agei rasa bak pulik kapong. Tiket ngak benelei lau ien. Ko pulik 21 lau bulan labik 28. Jarah raya gak kedau cikgu ko siew gak Sibau bah abei ko labik ien. Paut atang ngko ko debei petemu cikgu ko ien. Nyin cikgu ko sekolah rendah sabei. Ngak beilah duah puluk lbih taun. Lakei ngak ko ih.

Kalik lau 22 baruk ko kabak. Pulik kapong. Pawah tan bak temu mak jegum apak gak kapong. Bak keman wak bak kanen a liko. Keman inut saji tetep. Heheheh.... Bulu ien saji. Bei la sakai ko liko Papua. Ko melabau gak nyin uno luk nyin kira buah tangan la sau a Melayu. Ako melabau la nau nyin tao gak BULU. Ko pesusui la keja'an ji win...nyin pun tao kawak sau. Nyin madak ko pigek ienlah. Jelaweh agei madak ko pigek kupi. Nyin liko Sabah, bak nyubak kupi wak nak a liko sui nyin. Buyak ko bei cerita gak nyin kamei bei menaduk kupi. Na'ah la mijin kupi pulik ih...

Bah, na'ah ko cerita udei lah. Bei miting beh ih.......temu udei.

Kenyuma

Lau sabei ko cerita pasel lameh. Lau ih ko bak cerita pasel KENYUMA.

Saji keman uled angai kawak telo a liko oh owh. Mun bak kenira atang bei telo macem ji gaya uled kinah telo.Wak paling popular saji si'et atau ulat mulong lah. Ien saji gak ga'an-ga'an a ngak tao pasel si'et. Lagipun idak kawak ji bangsa atau kaum kik wak keman si'et kawak. Mun gak Sabah, lien gi'ih menibah ien "butod". Ko bei kawak tan cerita pasel si'et siew sabei dagen blog ih, mun kelo bak maca cuba inyi pebak "search my blog" ien.

Beh ien telo keman lameh. Ien ko rasa debei ngak rapa popular gak kik. Ko debei ngak bei petemu bangsa kik wak keman lameh walaupun jauk kawak ngak ji gaya ko merantau gak Borneo ih. Tapi bagi telo gak liko lameh lah uled wak paling ma'al rega ajau jegum wak paling dao nyam.

Ok, ajau telo bak cerita pasel kenyuma. Paya kejian ateng ko keman kenyuma? Ako pun dei senged agei. Saji dana atang ji ngak gaya ko debei keman kenyuma. Ko rasa kejian ko keman lian ko agei sekul gak sekolah rendah sabei. Kalik bei dagen awal 90an.

Bukan kayo sebarang kawak ji kedau a mayam kenyuma ih. Sui telo gak liko nayam padahal kayo wak ngak titak dadit bei 2 kaki ji kelalo ien nu'em dagen anum singen.Tapi lian gak ko iran kawak bila ko pilak lo mak suped kayo wak lenyed dagen anum serta lien tao kenah igekkah debei kenyuma ien. Ien ako saji debei rapa tao, tan an tan luin tao kenyuma dagen kayo ien kenah kanen. Kalik luin saji tao jenis kayo ien kawak gak lah.

Mun bak nikut atang gaya lo mak ko menak kenyuma, kayo wak saji ngak penilik jenis nyin tibang luin beh ien titak dadit-dadit bei 2 kaki ji kelalo. Beh ien nu'ei jujuk baruklah ninak dagen anum. Nu'am dagen anum gak lisi sungai bei 3 bulan dakai kepaut. Beh 3 bulan baruklah bei kenyuma keman kayo ien. Senged ko lah, mun anum masin labik gak sungai kamei, laju aluk kayo ien nesok kenyuma. Ko pun iran kawak, uled nau da kah kenyuma ih? Mun nilak ji petiduh ji. Lalo kejien tapi nyipen kenyuma ih manyit angai. Ienlah mun bak tao idak kah debei kenyuma ien dagen kayo wak nu'am telo ien, sagam singen tan bi'eh kayo ien. Mun idak ji nyipen ien keluar gakbi'eh kayo idak lah gak kenyuma ien dagen kayo ien.

Ko suka kawak keman kenyuma ieh. Mun ngak nisik sup ji jumit, memang temih alu nyam. Tapi paut angai ngak ko dei keman, dei taolah mun ko agei luk keman mun ko peden kenyuma ih. Ji petiduh ji oi...:D Geli udei tan ko bila ko nyenged. Tapi uno-uno pun kenyuma ih adalah salah satu agei wak kinah telo a liko.

Bila ngak keluar keman kapong, bei kawak pepikir pasel wak keji'ih. Agei kenahkah telo mengekalkan kebiasaan telo wak dana supaya debei teras neliluk. Ien semuah hanya keman telo debei singen.

Dibei bak kiyak nyadin "orang asal". Dibuh bak diagungkan adat liko kik.

Ien singenlah ji gaya bak cerita lau ih jegum kelo. Lau suneh cerita udei.

Lelameh

Paut angai ji ngak blog kamei ih dibei dengah alu. Terima kasihlah gak kelo lo sakai-sakai wak luk jungat blog kamei ih walaupun jarang angai ji kamei cerita gak gi'ih.

Uno wak bak dengah ko lau ih ienlah pasel LELAMEH.

Ko cerita tan pengalaman ko debei jegum lo mak apak ko pinyi lelameh dagen gu'un siewlah. Lian ko agei umit sabei kira dagen ujung-ujung 80an awel 90an saji agei bei lameh gak kapong ko. Lian ien agei idak gu'un ayang debei ngak jijak numa balau ataupun ajau bei wak ngak numa nyadin ladang kelapa sawit. Bah segak Matu-Daro ien saji ngak numa nyadin ladang sawit min ngak. Ako agei senged beilah jelakau ien idak alu a keman bah wab (Daled) pado kabak la'an mapun kapong kamei buyak lien inan bei peta'ah bei lameh gak kapong ko. Mun dei salak tan senged ko, lian ien lameh ien bei gak Sg. Kebuaw. Kamei pun dei luk bak debei upet alu kamei pun pa'ai mapun Sg. Kebuaw. Ako agei japan 9-10 taun umor masa ien, dei luk perak, jegum lo mak kawak. Kamei pa'ai saji awal atang mun ngak lau saji dibei sepet agei buyak idak angai a kik ngak pa'ai siew.

Wak senuka ko masa ienlah, bila mengenah lameh ien bau daun kayo jegum mun nu'uh lameh luk labuk bao tanak. Debei bao daun kayo sebarang lameh ih bei tenemu. Ako dei senged kayo nau wak kenedau lameh ih tapi sakai ko susui kayo Meranti. Tapi wak tao ko daun kayo ih kenah ulam unyok nyin ienlah sui a nyat telo kenah keman uled lameh ih. Ko bei melabau gak jelaweh saintis keman Singapore pasel lameh ih. Nyin debei kenah bak pesusui ien uled nau tapi kalik ulat atau larva kupu-kupu tapi debei tao jenis wak an.

Mak ko bei cerita pasel moyang kamei sabei. Mun nyin tabui pinyi lameh debei pernah luk penuk alu put milo wak igek nyin bak kedau medun lameh buyak nyin suka angai pumai lameh tak. Mun nyin pulik kusong singen put milo igek nyin pulik serta bilem alu nyipen. Mun nyin pinyi lameh mesti nyin pingah si'ah jegum bulu. Ien singenlah bak nyin keman lameh ien.

Ako dei rapa senged ji agei gaya lo mak misik lameh tapi ako suka angai keman lameh pu. Mun ngak nepu, ricak alu nyam agei lameh ien. Samalah keman kerupok singen. Mun idak atang kenah , mesti nepu mak ko migek kenah ipih pa'ut. Lameh pu ienlah wak kinah ko jegum janik ko nyadin kerupok gak jawai TV.

Kejian angai ko keman lameh ko rasa dagen taun 1996 kejien. Bebeleh taun kawak padu ko dibei petemu lameh alu agei. Lian ien sabei rega sekilo lameh tak RM60. Ajau sui sakai ko a gak Daled jaja labi RM100 ngak sekilo. Ajau susah angai agei bak pinyi ienlah kalik rega makin ma'al. Mun bei pun dagen gu'un dibei rapa idak jelakau bei. Kalik kayo wak kenedau lameh ien dibei agei.

Mun bei a luk menak kajian pasel lameh ih saji dao atang. Kenah kawak nyadin alasan telo a liko bak madak kerajaan mipih gu'un wak bei kedau lameh ih diam. Sepanjang ako merantau, masok keluar gu'un debei ngak pernah ko petemu lameh. Ienlah wak nyadin misteri ien, buyak nau gak kawasan a liko terutama gak Daled singen bak bei petemu lameh. Buyak nau dibei pernah ko petemu gak kik. Atau buyak debei ngam timing ko kah? Ako pun dei tao.

Lameh adalah salah satu makanan tradisi telo a liko. Dagen dei sedar telo semakin kehilangan makanan telo ien. Idak kawak liko kik wak tutui telo pinyi serta keman lameh ih, ji liko balah, bahkan kina gak Daled pun sagup melei mun bei a jaja.

Ien singenlha ji gaya bak cerita ko lau ih. Bei lian cerita udei.

Taib: Preserve ethnic traditional know-how

The Star Online
Published on: Wednesday July 8, 2009

KUCHING: Chief Minister Tan Sri Abdul Taib Mahmud wants the traditional knowledge of the state’s nearly 30 ethnic groups to be preserved through the use of information and communication technology (ICT).

These ethnic groups tend to pass down their knowledge orally from one generation to the next through stories and songs, he said.

“There is much to be learnt from these communities; the knowledge they have on health, history and way of life,” he said when opening an international conference on information technology at the Kuching Hilton yesterday.

The text of his speech was read out by his deputy Tan Sri Dr George Chan Hong Nam.
Taib urged Universiti Malaysia Sarawak (Unimas), which organised the four-day conference, and other research institutions to identify ways in which ICT could be used to preserve the traditional knowledge.

“There is a need, for example, to enhance speech recognition technologies to speed up the process of converting speech to text so that the text could be stored and analysed.”
He said machine translation software, which Unimas was researching on, should be developed for local languages.

The move, he added, would enable indigenous languages to be translated to English.
Taib commended Unimas for its successful e-Bario project, which brought IT access to villagers in the Kelabit Highlands of northern Sarawak.

“Unimas will be at the heart of the state’s multimedia super corridor activities, particularly looking at the incubation facilities for technology start-ups and in addressing the state’s human resource development needs.” said Taib.

Perkongsian

Paut ji ngak kamei dibei menulih dagen blog kamei bejanik ih. Idak wak bak cerita tapi dibei ngak bei lian alu ji bak menulih. Mun bak kenira janik ako wak apah nyat angai bei idak aluk sau cerita adat a dana wak bak cenerita mun bak dibanding jegum ko. Tapi ienlah ako menulih mengikut ji wak pernah dilalui ko debei. Mun bei ji wak salak terutama pasel adat a liko wak dikongsi ko, ienlah guna ruangan komen ien supaya kenah telo sama-sama bak memetul sau wak salak ien.

Jadi ako arap bei lo adik kakak wak luk mengongsikan adat atau kepercayaan a dana mengikut ji wak tao kelo. Ako menak blog ih pun cuma bak mengupul sau cerita pasel a Melanau. Ien singen ji gaya bak cerita ko lau ih.

Bei lian na'ah cerita pasel kisah dongeng wak diceritakan turun temurun lo tipo-tipo nyat telo. Ko debei pun idak ngak liluk, cerita pasel lo Tugau, Amo Kulum, Ipuk Padai serta idak ageilah. Dongeng atau lagenda ien wak dao kawak sau gaya bak tenulih telo udei supaya generasi telo wak umit @ muda debei liluk pasel wak ien. Na'ah lien tao cerita Snow White, Cinderella singen tapi dei tao cerita dongeng telo a Melanau. Bed time story sau liko putik...:D

Menului a matai jagai

Badak dao beyeh telo semuah. Ako bak cerita pasal adat a dana 'menului a matai jagai mapun liko a matai'. Cerita ih kenah ko keman a tama ko Ragai Dit.

Melanau dana idak adat samada a mengatur tudip atau a matai. Adat menului a matai jagai mapun liko a matai dibei agei lian ih. Tapi kalau telo bepikir tan ji wak nak luwin sama lah tan cerita Roh Kudus dagan agama Kristian. Masuk liko luyin tapi apah kaau kekal gak dunia ih.

Kesau ih sau cerita lau apak. Apabila bei a matai, a tudip mesti bak menului nyin pulik. Apah a matai memang tenanam tapi roh nyin wak tenului luwin. Biasa nyin upacara menului ninak lian malam. Jatak salui umit taji ninak dagan kubo bak sawak luwin menului. Sai sai ji wak bak menului mesti jakak dagen salui jegem pela semuah. A menulo liyin, menibah matai memadak nyin jakak sama jegem ubak jampi a dana.

Apabila luyin ngak bepela, lian yin luyin debei tao gak telo tapi luyin merasa luyin gak liko ke'k. Sui apak, lian keyin kenah mupak buak bengeh gak liko amo jatok gak liko telo.
(Debei dao tan rasa ko cerita ih, sorry... the Holy Spirit within me is manifesting..."O Jesus, help me." Debei kenah tan ko cerita agei. Maaf. Cerita kek ja'an.)

RAGAI Bejanik

Ajau ngak bei telo laweh kamei bejanik menulih dagen blog ih, jadi debei sesuailah ji agei gaya mun ngadan blog ih Melanau Girls On Blog buyak janik ko wak lai ngak bei join nyadin penulis dagen blog ih. Nyin janik ko apah ayang angai nyadin kalik nyin idak aluk ji gaya bak cerita pasel adat telo a liko dagen ih. Ako pun manah kawak buyak nyin luk tutui nua janik ko bak menulih dagen ih. Kamei semuah nyat dagen budaya a liko tapi buyak ko apah umit angai idak kawak ji adat wak debei rapa den atau nerasa ko. Kalik buyak mak jegum apak kamei pun debei rapa menegaskan pasel adat gak kamei anik-anik duin.

Sokongan kelo sakai-sakai wak luk memaca blog kamei bejanik ih saji kamei luk bak tujuh terima kasih wak idak-idak gak kelo. Mula niat ko menulih blog ih supaya ko debei liluk ubak liko, maklumla ako jarang-jarang petemu gak a Melanau bila ko gak liko a. Tapi ajau ih bila janik-janik ko luk tutui serta bak menulih sau wak pikir wak dilalui luin, ako rasa manah angai. Makin agei bila bei lo sakai-sakai luk melawat serta tujuh komen wak membina sau, makin menak ko suka bak menulih idak aluk. Pawah kawak tan rasa mun bei sakai-sakai a Melanau kik wak bei menulih blog dagen ubak liko bak nyadin jaringan blog kamei ih. Walaupun telo a Melanau pun idak angai dialek wak debei sama tapi telo tetap kawak bangsa Melanau. Ien wak saji penting. Ngadan bangsa telo tetap Melanau. Oya, Igan, Dalat, Mukah, Rejang, Matu, Daro, Belawai, Bintulu....bahasa telo saji debei sama sau tapi telo tetap a MELANAU.

Melanau Besayah

Salam gak kelo. Badak dao biyek telo semuah.

Ako labek udei lau ih bak cerita pasal wak ninak a lai Melanau bak pinyi sawa, BESAYAH. Ako agei jemelai sabei bei kawak ko besayah tapi besayah a lakei. Bukan bak pinyi sawa tapi bak peta'ah cerita a dana. Bei jelakau ko pulik badek keman kedao tuak ko sebab idak angai cerita jegem anek anek mero nyin. Senusui lao mak ako pesayah. Ako bei jumit suka gak anek luwin tapi ako lebih suka cerita jegem tuak, peta'ah cerita a dana.

Ako agei umit sabei, ako bei pilak a pesayah tuak mero ko lian ako agei diam jegem apak ayang. Lian yin umur ko bei 4 tahun atau 5 tahun keyin lah. A lai yin biasa nyin labei bah abei. Lian gak bei kawak berabeh keman sama, beh yin cerita jegem tina tama a mero.

Kalau ngak selalu angai labek pesayah, baruk lah a nyad melabau sau lakau nyin labek tiap malam ngak kubo nyin. Kalau a lai yin bei rudeng bak besawa, tina tama a lai yin labek betemu gak kubo a mero senayah nyin.

Bei yin masuk cerita adat Melanau merisik, melabau, bertunang serta kawin.

Gotong royong - Melanau

Salam gak kelo semuah. Padak dao biyeh kelo.

Ako janik apah ayang angai keluarga Ragai bak cerita jumit pasal semangat gotong royong Malanau. Biasa telo peta'ah gotong royong adat a Melayu tapi Melanau pun bei semangat gotong royong keman sabei angai. Semangat ih lah dao angai bak sesud teladan anik a lian ih.

Kalau telo bak merati tan masa Melanau gotong royong, luwin begaul tan a bejanik tan jegem japah japah. Ih kenah den telo lian gotong royong mematun kubo, jujak dawak alun atau pun jujak dawak sekul. Wak pedih nasang pun luk sengor pilak japah japah kereja. Ako menyengad angai tan masa ako agei umik sabei, lau adek kakak, jepo, tuak mematun kubo. Dao angei tan rasa ko lian yin. Tapi lian ih idak angai a gak kapong debei peduli angai pasal gotong royong tapi luwin lebih suka mengaji a. Lian ih mata telo luk angai tan bak pilak duit.

Ako harap semangat gotong royong telo debei berkubur singgan. Telo a agei bei tenaga sepatut nyin menyegad udei semangat dana.

Menaduk Balau

Puma balau saji kereja a liko. Ka'an-ka'an ko mapun kedau a, mesti lien mengaitkan a Melanau jegum "sago". Ien saji ngak "trademark" telo a Melanau gak ga'an kedau.

Keluarga ko saji puma balau bak menyara udip kamei jatak tagan. Ien saji kereja wak ninak keman lo apak ayang ko sabei ngak.

Balau tenaduk keman anik wak tubuk gak pu'un balau wak nyat. Dah ien saji terpaksa jenaga atang buyak kuyad suka angai keman unyok balau wak agei umit. Ienla macam-macam alu ji gaya lo mak ko menak bak jemaga anik balau keman nebu kutad bau tanak. Kajih alu unyok kinah kuyad mun saji ngak luk atang.

Beh tenaduk mesti bak ninak tim wak ngak genuteng ninak manyit-manyit gak lawei balau ien. Lian gak bei kawak wak kenah kanen kuyad.

Beh tenaduk ien mesti bak slelalu kenuko migek balau ien debei alah buyak sak ku'ut atau mana-mana sak wak tubuk gak dawak balau ien. Ako bei kawak la nulong mak ko menaduk balau sabei tapi wak idak nak ko munguk gak lepau. Ien pun buyak lasuk angai tan dagen uma wak ngak dibei kayo alu agei. Mun sebelum menaduk balau, kayo wak tibang ien tenino migek tanak subur aluk bak kedau balau. Cut and burn kawak la gaya kamei puma balau sabei.

Lian ih dibei agei kamei muka uma balau bao buyak kamei bejanik idak wak dibei gak kapong agei. Tubang balau uma ien singen agei lah...Keman hasil wak numa keman sabei.

Cerita Lian Agei Umit

Lian ko agei umit sabei selalu kawak ko jegum mak apak ko menaduk balau. Saji kerja kamei bejanik keman umit angai menulong duin mak jegum apak puma balau, puma padai, menaduk sayor. Semuah ien saji bak pinyi duit. Keman agei umit angai ngak najer lo mak pinyi duit kamei debei. Ako agei senged angai ako nyadin ulin salui mak mun mapun uma. Mun lian bejaja bereh atau sayor ako bau nyabu salui. Idak ji kenah bereh taun ien mesti jenaja bak pinyi duit. Dagen taun 90an sabei rega bereh jegatang cuma RM6 singen. Ajau ih ngak RM12. Duah kali ganda alu ngak.

Mun petaduk sayor, ako suka petaduk sayor kubis. Sui a kubis nyadin gak tanak debau singen tapi tubuk kawak gak kedau kamei. Ako suka angai pulem kubis tak sabei. Ajau kurang ngak jumit. Lian ko agei sekolah rendah ako saji petaduk sayor angai. Maklumla la gak sekul cikgu bei menak tabung sekolah bak gim semuah anik sekul. Tiap awal cikgu mesti medun duit tabungan kamei. Tiap lau bei la 20 sen 30 sen wak kenah bak dipih dagen tabung sekul. Ngak ujung taun baruk la cikgu tujuh balik duit tabung. Ako agei senged duit tabung ko lian ko Darjah 6 labik kawak RM70. Manah alu tan rasa bila pilak hasil tabungan idak alu ji. Tapi bei kawak lian menangih alu metup apui bak petaduk sayor. Ien la tan kesusah rasa bak pinyi duit.

Ien singen siew lah..lakau kik cerita udei…payah kawak mun selalu angai mengenang kisah dana. :D